Kapituła konkursu Towarzystwa Urbanistów Polskich na najlepiej zagospodarowaną przestrzeń publiczną w Polsce – edycja XX, składająca się z przedstawicieli: Zarządu Głównego Towarzystwa Urbanistów Polskich, Prezesów Oddziałów Terenowych Towarzystwa Urbanistów Polskich, przedstawicieli Ministerstwa Funduszu i Polityki Regionalnej, Związku Miast Polskich, Stowarzyszenia Architektów Polskich oraz Stowarzyszenia Twórców Grafiki Użytkowej, przyznała Nagrody TUP NPP oraz Wyróżnienia TUP NPP zrealizowane do 2025 roku, w pięciu kategoriach:

• Rewitalizowana miejska przestrzeń publiczna
• Rewitalizowana przestrzeń publiczna zabytku
• Nadwodna przestrzeń publiczna
• Rewitalizowana przestrzeń publiczna w zieleni
• Nowo wykreowana przestrzeń publiczna w zieleni

Spośród zakwalifikowanych do drugiego etapu konkursu 41 przestrzeni publicznych, Kapituła Konkursu doceniła 9 najlepiej zagospodarowanych przestrzeni przyznając 6 Honorowych Nagród TUP oraz 3 Honorowe Wyróżnienia TUP w powyższych kategoriach.

Kategoria: Rewitalizowana miejska przestrzeń publiczna

I Nagroda Towarzystwa Urbanistów Polskich

Ceramiczna rewitalizacja Rynku Starego Miasta w Bolesławcu

Zdjęcia: Urząd Gminy Bolesławiec

Projektanci: Gmina Miejska Bolesławiec, Mateusz Grobelny, Andrzej Pachom

Kapituła Konkursu doceniła ceramiczną rewitalizację Rynku Starego Miasta w Bolesławcu, w tym harmonijne wdrożenie innowacyjnych funkcji w przestrzeń zabytkową w otoczeniu Rynku i sąsiednich ulic. Przestrzeń rynkowa cechuje się spójną ekspozycją wzbogacającą dziedzictwo kulturowe miasta, poprzez urządzenie terenów przed zrewitalizowanymi kamienicami rynkowymi wyposażonymi w ogólnodostępną małą architekturę, nawiązującą do dziedzictwa historycznego związanego z produkcją ceramiki. W ramach rewitalizacji przestrzeni rynkowej zastosowano rozwiązania eliminujące bariery architektoniczne, w tym wyrównano nawierzchnie o jednolitym charakterze, ograniczono progi i uskoki terenu oraz dostosowano ciągi piesze dla osób ze szczególnymi potrzebami.

Kapituła Konkursu doceniła rewitalizację przestrzeni rynkowej składającej się z elementów przestrzeni publicznej wyposażonej w Ceramikę Bolesławiecką, która jest tworzywem dla obiektów o różnych skalach, od słupa informacyjnego przez meble miejskie po tabliczki z nazwą ulicy lub numerem domu. Stanowi ważny symbol miasta. Podkreśla unikalność miejsca, stanowi jego tożsamość będąc jednocześnie magnesem dla turystów i krajoznawców. Jednocześnie podkreślić należy, że wprowadzenie elementów ceramicznych w przestrzeń publiczną przeprowadzono z wyczuciem smaku i dbałością o zachowanie właściwych proporcji i harmonii z otoczeniem. Wykonana ceramiczna rewitalizacja przestrzeni Rynku wskazuje na działanie długofalowe, którego pożądanym efektem powinna być dalsza zmiana przestrzeni ważnych dla miasta, wprowadzając elementy ceramiczne identyfikujące kolejne przestrzenie urbanistyczne, nadając im unikatowe cechy poprzez wizualne i użytkowe elementy ceramiczne stanowiące dziedzictwo kulturowe tego miasta

II Nagroda Towarzystwa Urbanistów Polskich

Piaseczno dla ludzi i rowerów. Zintegrowana rewaloryzacja zabytkowego centrum: ulica Puławska, skwer Kościuszki–Sienkiewicza i parkowa przestrzeń wokół Poniatówki

Zdjęcia: Urząd Miasta i Gminy Piaseczno

Projektanci: inż. Piotr Czyronis, inż. Emil Syrko, inż. Mariusz Borzym (ciąg uliczny Puławska-Kościuszki), inż. Dorota Pape (rewaloryzacja parku miejskiego i otoczenia Poniatówki)

Piaseczno, które w średniowieczu rozwijało się na granicy ziemi warszawskiej i czerskiej, a przez większość istnienia było zdominowane funkcją produkcyjną, rzemieślniczą, wykształciło specyficzny, wydłużony układ przestrzenny z sekwencją trzech placów położonych na szlaku z Warszawy do Czerska, który w XIX w został zdublowany, obejmując obustronnie wszystkie place. Rozpoczęta pod zaborem pruskim akcja kolonizacyjna wokół miasta wykształciła prostopadłą oś osadnictwa o charakterze bardziej rozproszonym i ekstensywnym, prowadząc w XX w do uzależnienia funkcjonowania całego zespołu miejskiego od samochodów indywidualnych i postępującej degradacji historycznego centrum. Nagrodzony proces modernizacji stanowi zwieńczenie wieloletnich przekształceń prowadzonych na obszarze całej gminy. Zadanie to było szczególnie wymagające, ponieważ dotyczyło dziedzictwa o złożonym, wielowymiarowym charakterze. 

Kapituła Konkursu doceniła działania w zakresie inżynierii ruchu oraz wykorzystanie infrastruktury pieszo-rowerowej jako narzędzia nietechnicznego, służącego redefinicji charakteru śródmieścia. Przekształcone place i ulice, a także Park Miejski wraz ze znajdującym się na jego terenie zrewaloryzowanym zabytkowym dworkiem, odzyskały przestrzenną spójność. Jednocześnie znacząco poprawiono ich walory estetyczne i użytkowe, poziom bezpieczeństwa oraz odporność na skutki zmian klimatu. Na szczególne podkreślenie zasługuje fakt, że przywrócenie wartości kulturowych oraz społeczne ożywienie śródmieścia wymagały konsekwentnie realizowanej, długofalowej polityki oraz zintegrowanego planowania.

Wyróżnienie Towarzystwa Urbanistów Polskich

Strefa wejściowa na Promenadę Staromiejską przy pomniku Bolesława Chrobrego we Wrocławiu

Autor zdjęć: Dr Radosław Gil, ZZM, Urząd Gminy Wrocław

Projektanci: Krzysztof Cebrat, Anna Bać, Łukasz Dworniczak

Zagospodarowanie strefy wejściowej na Promenadę Staromiejską we Wrocławiu stanowi przykład umiejętnego wprowadzenia współczesnych rozwiązań błękitno‑zielonej infrastruktury w przestrzeń o wysokiej wartości historycznej. Realizacja łączy rygory ochrony konserwatorskiej z potrzebą zwiększenia odporności miasta na zmianę klimatu.

Kluczowym osiągnięciem projektu jest przekształcenie zdegradowanej, nieprzepuszczalnej nawierzchni placu w przestrzeń, do której wprowadzono zieleń wysoką, bogate nasadzenia roślinne oraz system retencyjny oparty na nieckach chłonnych i ogrodach deszczowych.

Jednocześnie wykorzystano nawierzchnie nawiązujące do historycznego układu Promenady z odtworzeniem rytmu i szerokości ciągów komunikacyjnych oraz zachowaniem kluczowych osi widokowych. Zastosowane rozwiązania nie tylko przyczyniły się do poprawy mikroklimatu, zwiększenia bioróżnorodności ale również do stworzenia przyjaznych warunków do odpoczynku w centrum miasta.

Inwestycja pokazuje, że nowoczesne podejście do gospodarowania wodami opadowymi i zieleni może wzmacniać wartości krajobrazowe i kulturowe historycznych przestrzeni, podnosząc ich funkcjonalność, estetykę i dostępność dla wszystkich użytkowników. Dzięki temu plac może stanowić przykład zrównoważonego projektowania w obszarze chronionym.

Kategoria: Rewitalizowana miejska przestrzeń publiczna zabytku

Nagroda Towarzystwa Urbanistów Polskich

Zagospodarowanie i udostępnienie wczesnośredniowiecznego Grodziska w Stradowie w gminie Czarnocin

Autor zdjęć: Marcin Brataniec

Projektanci: Marcin Brataniec, Urszula Forczek-Brataniec, Marek Bystroń, Aleksandra Irzyk

Kapituła nagrodziła przestrzeń Grodziska w Stradowie za wyjątkowo wyważone i odpowiedzialne podejście do adaptacji jednego z najcenniejszych zabytków archeologicznych wczesnego średniowiecza w Polsce. Doceniono realizację, w której nadrzędną wartością stało się zachowanie autentyczności miejsca oraz poszanowanie historycznego krajobrazu kulturowego, przy jednoczesnym stworzeniu warunków do jego współczesnego użytkowania i poznawania. Zaprojektowane zagospodarowanie podporządkowano istniejącym walorom krajobrazowym i przyrodniczym, ograniczając ingerencję do niezbędnego minimum. Przemyślany układ ścieżek umożliwia bezpieczne zwiedzanie obiektu, chroniąc jednocześnie jego cenną substancję archeologiczną oraz eksponując najatrakcyjniejsze widokowo fragmenty grodziska i otaczającego krajobrazu. 

Kapituła doceniła powściągliwość zastosowanych rozwiązań projektowych oraz oszczędność środków formalnych, materiałowych i technicznych, które pozwoliły stworzyć przestrzeń, która nie konkuruje z zabytkiem, lecz podkreśla jego wyjątkowy charakter. Wprowadzone elementy infrastruktury turystycznej i edukacyjnej, w tym wiata wydarzeń lokalnych oraz obiekt obsługi ruchu turystycznego, zostały dyskretnie wpisane w krajobraz, wzmacniając społeczną funkcję miejsca bez naruszania jego tożsamości. Nagrodzona przestrzeń stanowi przykład harmonijnego połączenia ochrony dziedzictwa archeologicznego z potrzebami turystycznymi i społecznymi.

Kategoria: Nadwodna przestrzeń publiczna

Nagroda Towarzystwa Urbanistów Polskich

Mosty pieszo-rowerowe nad rzeką Wartą oraz Cybiną w Poznaniu

Zdjęcia: Zarząd Dróg Miejskich w Poznaniu

Projektanci: SKI STUDIO Błażej Szurkowski, ARPA Architektoniczna Pracownia Jerzego Gurawskiego, MS86A Maciej Sokolnicki

Mosty pieszo-rowerowe nad Wartą i Cybińskim Kanałem Ulgi powstały na styku Ostrowa Tumskiego, kolebki polskiej państwowości i chrześcijaństwa, historycznego Chwaliszewa oraz współczesnego Berdychowa. Badania archeologiczne poprzedzające budowę, które odsłoniły relikty dawnego mostu Bolesława Chrobrego, przypominają, że przeprawa kontynuuje wielowiekową tradycję przekraczania rzeki w tym miejscu. Wartością urbanistyczną projektu jest rola zwornika spinającego system komunikacji pieszej i rowerowej. Przez dziesięciolecia bariera rzeki dzieliła Stare Miasto, Ostrów Tumski i Berdychowo, a Mosty Berdychowskie tę barierę znoszą, łącząc centrum z kampusem Politechniki i terenami nad Maltą w spójny system. Zasadność lokalizacji inwestycji potwierdza imponująca frekwencja – średnio ponad 1 600 przejazdów rowerowych dziennie. Mosty pełnią funkcję szerszą niż czysto komunikacyjna. Rozstawione na ich przestrzeni i w otoczeniu drewniane ławki i miejsca odpoczynku stanowią miejsca rekreacji i wytchnienia. Jednocześnie, dzięki swojej wysokości i otwartej, przeszklonej formie balustrad, mosty tworzą naturalny taras widokowy, z którego roztacza się rozległy widok na katedrę, panoramę historycznego centrum oraz zielone doliny Warty i Cybiny. W ten sposób przeprawa pozwala doświadczać krajobrazu kulturowego i przyrodniczego miasta z zupełnie nowej perspektywy. Na szczególne uznanie zasługuje ukształtowanie bryły Mostów Berdychowskich. Lekka, stalowa, łukowa forma zaprojektowana została z świadomością sąsiedztwa historycznej panoramy Starego Miasta i Ostrowa Tumskiego, w tym osi widokowych na Katedrę, wtapiając się w tło, jak naturalny element krajobrazu doliny rzeki. Kapituła konkursu doceniła dojrzałość projektu i minimalizm, który w sposób naturalny wpisuje się w kontekst zabytkowego otoczenia, nie zagłusza go, nie konkuruje, lecz wspomaga jego ekspozycję.

Wyróżnienie Towarzystwa Urbanistów Polskich

Marina żeglarska na Paprocanach (Marina II) w Tychach

Autor zdjęć: Tomasz Dziubany, Urząd Miasta Tychy

Projektanci: RS+ Robert Skitek

Marina żeglarska na Paprocanach to znakomity przykład nowatorskiego rozwiązania urbanistyczno-architektonicznego, które w sposób modelowy łączy profesjonalną infrastrukturę sportową z ogólnodostępną, atrakcyjną przestrzenią rekreacyjną. Projektowany budynek charakteryzuje się nowoczesną, parterową formą, która nie przytłacza krajobrazu, a jednocześnie rozwiązuje potencjalny konflikt przestrzenny między spacerowiczami, a użytkownikami przystani. Nawiązujące materiałowo oraz kolorystycznie do istniejącego zagospodarowania przestrzennego zbiornika, wpisanie linii dachu w istniejący ciąg ruchu pieszego daje możliwość korzystania z atrakcyjnego tarasu tworzącego doskonałe miejsce wypoczynku i obserwacji jeziora, także w godzinach wieczornych i nocnych, gdy efektowne oświetlenie punktowe i liniowe podkreśla rzeźbę nabrzeża. Ta wielopoziomowa przestrzeń integracji i rekreacji nad wodą, w mistrzowski sposób łączy ze sobą potrzeby dwu odmiennych klientów, tj. spacerowiczów oraz członków lokalnych klubów żeglarskich. Wydzielając z przestrzeni wspólnej część zaplecza funkcjonalnego z polderami cumowniczymi, jednocześnie zapewniono najwyższy poziom bezpieczeństwa i komfortu użytkowania dopracowanych w szczegółach zrealizowanych udogodnień.

Kategoria: Nowo wykreowana przestrzeń publiczna w zieleni

Nagroda Towarzystwa Urbanistów Polskich

Park Żerański w Warszawie

Autor zdjęć: ZZW, AM K. Reshetniak

Projektanci: archigrest + topoScape: Maciej Kaufman, Marcin Maraszek, Justyna Dziedziejko, Magdalena Wnęk

Park Żerański powstał na zachodnim nabrzeżu Kanału Żerańskiego, na odcinku od ul. Modlińskiej do ul. Płochocińskiej w Warszawie. Teren rekreacyjny został zrealizowany w miejscu dawnej fabryki „Faelbet”, stanowiąc przykład udanego przekształcenia zdegradowanego krajobrazu postindustrialnego w wartościową przestrzeń publiczną, silnie powiązaną z wodą i otaczającymi ją procesami przyrodniczymi.

Przyznając nagrodę, Kapituła konkursu doceniła przede wszystkim umiejętność wykorzystania istniejącego potencjału miejsca bez nadmiernej ingerencji w jego charakter. Zastosowane rozwiązania podkreślają unikalną tożsamość terenu, a jednocześnie tworzą spójną i funkcjonalną przestrzeń rekreacyjną. Szczególne uznanie zasługuje całościowe i konsekwentne rozwiązanie szaty roślinnej, które nie próbuje podporządkować przyrody sztywnej, ogrodowej formie, lecz świadomie wpisuje się w naturalne procesy sukcesji i stopniowego odzyskiwania tego miejsca przez przyrodę. Park Żerański pokazuje, że jakość przestrzeni publicznej może wynikać nie z intensywności projektowej ingerencji, lecz z umiejętnego odczytania miejsca i współpracy z zachodzącymi w nim procesami przyrodniczymi. Park Żerański pokazuje, że miejska przestrzeń może być jednocześnie atrakcyjna dla mieszkańców, odporna na zmiany klimatu i wartościowa dla przyrody.

Nagroda Towarzystwa Urbanistów Polskich

Prądnicka vis a vis ul. Zbożowej – młodzieżowy skatepark w Krakowie

Projektanci: Marlena Pilch PRO ARCHITEKTURA, Maciej Bobowski

Wyróżniony projekt „Prądnicka vis-à-vis ul. Zbożowej” to jeden z etapów konsekwentnie realizowanej koncepcji zagospodarowania parku Kleparskiego, przekształcający dawne niezagospodarowane klepisko (dziki parking) w strefę młodzieżową ze skateparkiem. W inwestycji uwzględniono kontekst zabytkowego otoczenia – sąsiedztwo Bastionu III „Kleparz” oraz Dworca Towarowego. Kapituła konkursu docenia trafność przyjętych złożeń projektowych, ujętych w autorskim opisie: „Wartością miejsca był więc nie zastany zasób, lecz jego ekspozycyjna relacja do zabytku, i to ta relacja stała się osnową projektu”. Zastosowana strefowość – z funkcjami intensywnymi na obrzeżach założenia i zachowaniem ekstensywnego charakteru przedpola fortu – oraz materiałowe nawiązanie do architektury obronnej (cegła, stal) świadczą o wysokiej wrażliwości konserwatorskiej połączonej z odważnym wprowadzeniem nowej funkcji sportowej metodą kontynuacji, a nie kontrastu.

Na uznanie zasługuje także poprawność urbanistyczna rozwiązania – osadzenie obiektu wzdłuż istniejącego ciągu pieszego, wkomponowanie inwestycji z zachowaniem drzewostanu, jako naturalnej bariery akustycznej i optycznej wobec ul. Prądnickiej i estakady tramwajowej. Kapituła konkursu podkreśla, że niewielki obszar interwencji wywołał niewspółmiernie duży efekt porządkujący: zlikwidował lukę przestrzenną u wejścia do parku, domknął jego program funkcjonalny o grupę użytkowników dotąd nieobecną oraz wzmocnił powiązania przestrzenne Kleparza i Prądnika, silnie oddziałując na strukturę tej części Krakowa.

Kategoria: Rewitalizowana przestrzeń publiczna w zieleni

Nagroda Towarzystwa Urbanistów Polskich

Kręgielny Trakt w Parku Narodowym Gór Stołowych

Zdjęcia: Park Narodowy Gór Stołowych

Projektanci: inż. Michał Michaś, arch. Mirosław Strzelecki i arch. Alicja Maciejko

Nagrodę w kategorii „Zrewitalizowana przestrzeń publiczna w zieleni” przyznano za przekształcenie Kręgielnego Traktu w Parku Narodowym Gór Stołowych z drogi samochodowej w ogólnodostępną przestrzeń pieszo-rowerową, podporządkowaną ochronie przyrody i krajobrazu. Jury szczególnie wysoko oceniło odwrócenie dotychczasowej logiki użytkowania miejsca poprzez całkowite wyeliminowanie ruchu samochodowego na sześciokilometrowym odcinku dawnej drogi powiatowej. Pozwoliło to ograniczyć antropopresję, emisję spalin i hałas, a jednocześnie stworzyć atrakcyjną i bezpieczną przestrzeń rekreacyjną.

Na szczególne uznanie zasługuje powściągliwość i mała inwazyjność zastosowanych rozwiązań, szczególnie istotna w przestrzeni parku narodowego. Zachowano istniejący przebieg trasy, asfalt zastąpiono kostką z lokalnego piaskowca, a drewnianą infrastrukturę turystyczną harmonijnie wpisano w leśny krajobraz. Realizacja pokazuje, że wartościowa rewitalizacja przestrzeni w zieleni może polegać nie na intensyfikacji zagospodarowania, lecz na ograniczeniu ingerencji, odzyskaniu przestrzeni dla pieszych i rowerzystów oraz przywróceniu pierwszeństwa przyrodzie.

Więcej informacji