Po dwóch dniach rozmów i spotkań już wiemy, że jest nam do siebie bliżej niż dalej.

Pierwszy dzień wizyty przedstawicieli szwajcarskich miast w Warszawie. Między historią a nowoczesnością

14 kwietnia rozpoczął się pierwszy dzień trzydniowej wizyty studyjnej przedstawicieli miast szwajcarskich w Warszawie, realizowanej w ramach Polsko-Szwajcarskiego Programu Rozwoju Miast, będącego częścią Szwajcarsko-Polskiego Programu Współpracy. Organizatorami wizyty są konsorcjum ENCO Urbaplan, Związek Miast Polskich oraz Ambasada Szwajcarii/SCO.

Dla części uczestników był to pierwszy kontakt zarówno z Polską, jak i z jej stolicą, dlatego program pierwszego dnia został pomyślany jako wprowadzenie, które pozwala zrozumieć kontekst historyczny miasta oraz jego współczesne przemiany.

Dzień rozpoczął się od spaceru po historycznym centrum Warszawy. Była to pierwsza okazja, by „poczuć” miasto i zobaczyć, jak jego burzliwa historia wciąż odciska się na współczesnym krajobrazie. Uczestnicy odwiedzili Stare Miasto wraz z Zamkiem Królewskim, czyli obszar wpisany na listę UNESCO, będący symbolem odbudowy miasta po zniszczeniach II wojny światowej. Trasa prowadziła również przez najważniejsze przestrzenie publiczne stolicy, takie jak Plac Piłsudskiego czy tereny nad Wisłą, ukazując Warszawę jako miasto, które w naturalny sposób łączy pamięć o przeszłości z nowoczesnym podejściem do planowania przestrzennego i jakości życia mieszkańców.

Po przerwie uczestnicy przenieśli się do współczesnego centrum miasta. Punktem kulminacyjnym była wizyta na tarasie widokowym Varso Tower. Patrząc na Warszawę z lotu ptaka, można było nie tylko zobaczyć jej dynamicznie zmieniającą się panoramę, ale też lepiej zrozumieć historię miasta zapisaną w jego przestrzeni. To właśnie z tej perspektywy szczególnie wyraźnie widać skalę przemian, jakie zaszły tu w ostatnich dekadach.

Druga część dnia odbywała się pod przewodnictwem Michała Lejka, pełnomocnika Prezydenta m.st. Warszawy ds. Nowego Centrum Warszawy. Spacer po Śródmieściu, obejmujący m.in. okolice Pałacu Kultury i Nauki, Plac Defilad, ulicę Chmielną oraz Plac Pięciu Rogów, był okazją do zajrzenia „od kuchni” w jeden z najważniejszych projektów urbanistycznych realizowanych obecnie w stolicy.

Jak podkreślano, transformacja centrum Warszawy to proces długotrwały i pełen wyzwań. Obejmuje on m.in. ograniczenie ruchu samochodowego, wprowadzanie większej ilości zieleni oraz tworzenie przestrzeni przyjaznych pieszym. Szczególnie interesującym wątkiem dla uczestników były szerokie konsultacje społeczne, prowadzone zarówno z mieszkańcami, jak i przedsiębiorcami. To właśnie dzięki nim projekt mógł być stopniowo dopasowywany do realnych potrzeb użytkowników miasta.

Duże zainteresowanie wzbudziły także kulisy samego procesu zmian. Uczestnicy z uwagą słuchali o pojawiających się konfliktach, negocjacjach i sposobach dochodzenia do kompromisów. Podkreślano, jak ważna była konsekwentna komunikacja i budowanie zaufania, a także rola miasta w prowadzeniu dialogu i tłumaczeniu sensu wprowadzanych zmian. Dzięki temu możliwe było stworzenie wizji centrum jako przestrzeni bardziej zielonej, dostępnej i przyjaznej dla mieszkańców.

Wiele z omawianych zagadnień było bliskich szwajcarskim samorządowcom, którzy w swoich miastach mierzą się z podobnymi wyzwaniami związanymi z rozwojem terenów zurbanizowanych. Nie brakowało momentów, w których uczestnicy wymieniali się doświadczeniami, często odnosząc omawiane przykłady do własnej praktyki.

Dzień zakończył się spotkaniem w Rezydencji Ambasady Szwajcarii, które było okazją do dalszych rozmów, wymiany pierwszych wrażeń oraz mniej formalnych dyskusji po intensywnym dniu.

Drugi dzień wizyty burmistrzów szwajcarskich. Rozwój ukierunkowany na mieszkańców

15 kwietnia delegacja burmistrzów i przedstawicieli miast szwajcarskich opuściła Warszawę, by odwiedzić Starachowice, jedno z miast uczestniczących w Polsko-Szwajcarskim Programie Rozwoju Miast (P-SPRM). Drugi dzień wizyty miał wyraźnie bardziej „terenowy” charakter i pozwolił zobaczyć, jak w praktyce wygląda rozwój miasta średniej wielkości oraz jakie kierunki działań są realizowane w ramach programu.

Pierwszym punktem programu było spotkanie w Centrum Kreatywności „Pałacyk”, gdzie gości powitali przedstawiciele władz miasta z prezydentem Markiem Materkiem na czele. Była to okazja do zaprezentowania, jak Starachowice zmieniały się w ostatnich latach oraz jakie wyzwania i priorytety stoją dziś przed miastem. Szczególną uwagę poświęcono działaniom wzmacniającym aktywność społeczną, przedsiębiorczość i współpracę lokalną, które stanowią ważny element podejścia do rozwoju.

Kolejnym przystankiem był Zalew Lubianka, jedno z najważniejszych miejsc rekreacyjnych i integracyjnych w mieście. To przykład, jak inwestycje w zieloną infrastrukturę mogą realnie wpływać na jakość życia mieszkańców, jednocześnie wzmacniając odporność klimatyczną i budując lokalną tożsamość. W tej części programu uczestnicy wzięli także udział we wspólnej wycieczce rowerowej po lesie wokół zalewu.

Ważnym elementem dnia była także wizyta w Parku Kultury, gdzie rozmawiano o roli kultury jako narzędzia integracji społecznej. Podkreślano, że to właśnie działania kulturalne i edukacyjne budują poczucie wspólnoty i wzmacniają lokalną tożsamość, szczególnie w miastach przechodzących transformację gospodarczą i społeczną.

Nie zabrakło również przykładów inwestycji w przyszłość. Uczestnicy odwiedzili nowoczesną Eko-Szkołę (SP nr 2), przestrzeń, w której edukacja ekologiczna łączy się z praktycznym podejściem do nauki i budowaniem świadomych postaw wśród młodszych pokoleń. To kolejny przykład tego, że rozwój miasta opiera się nie tylko na infrastrukturze, ale przede wszystkim na inwestowaniu w ludzi.

Duże zainteresowanie wzbudziła wizyta w kawiarni społecznej „Słoń w Kafce”. To miejsce, w którym codzienność spotyka się z aktywnością społeczną, a lokalne inicjatywy budują relacje i wzmacniają poczucie wspólnoty. Rozmowy dotyczyły roli takich oddolnych działań w tworzeniu miasta dostępnego i wrażliwego na potrzeby różnych grup mieszkańców.

Program dnia obejmował również wizytę w Centrum Przedsiębiorczości, co pozwoliło spojrzeć na rozwój Starachowic także z perspektywy gospodarczej. Podkreślano znaczenie łączenia edukacji z potrzebami lokalnej gospodarki oraz rolę przemysłowego dziedzictwa miasta w budowaniu jego przyszłości.

Uczestnicy ze Szwajcarii z dużą ciekawością przyglądali się zarówno podobieństwom, jak i różnicom w funkcjonowaniu polskich i szwajcarskich samorządów. W trakcie wizyty często odnosili prezentowane rozwiązania do własnych doświadczeń, szczególnie w kontekście pracy z mieszkańcami czy prowadzenia inwestycji w istniejącej tkance miejskiej. Zainteresowanie wzbudzały konkretne rozwiązania stosowane w Starachowicach, takie jak zielone przystanki czy rozwój przestrzeni publicznych, które pokazywały praktyczne podejście miasta do poprawy jakości życia mieszkańców.

Drugi dzień wizyty pokazał Starachowice jako miasto, które konsekwentnie rozwija się w oparciu o potrzeby mieszkańców, łącząc działania infrastrukturalne z inwestycjami w kapitał społeczny. Bogactwo wymiany doświadczeń i przyjazna atmosfera wizyty dają podstawy, by mieć nadzieję, że wizyta przyczyni się do rozwoju przyszłej współpracy partnerskiej między miastami z Polski i Szwajcarii w ramach P-SPRM.

Trzeci dzień wizyty burmistrzów szwajcarskich. Miasto jako przestrzeń współpracy i różnorodności

Ostatni dzień wizyty studyjnej delegacji szwajcarskiej w Warszawie koncentrował się na zagadnieniach związanych z rewitalizacją, integracją społeczną oraz rolą przestrzeni publicznych i przyrody w budowaniu miasta otwartego i dostępnego dla wszystkich mieszkańców.

Dzień rozpoczął się na warszawskiej Pradze-Północ, jednej z najbardziej charakterystycznych dzielnic stolicy. Wizyta w Centrum Rewitalizacji była okazją do rozmowy o wyzwaniach, jakie stoją przed obszarami wymagającymi odnowy, oraz o narzędziach wykorzystywanych przez miasto w procesie rewitalizacji. Spotkanie prowadził Jacek Grunt-Mejer, pełnomocnik Prezydenta m.st. Warszawy ds. rewitalizacji, który przybliżył założenia miejskiego programu rewitalizacji oraz doświadczenia z jego wdrażania. Podkreślano, że jest to proces długofalowy, obejmujący nie tylko modernizację infrastruktury, ale także działania społeczne i budowanie zaangażowania mieszkańców.

Następnie uczestnicy odwiedzili klubokawiarnię sąsiedzką w kamienicy międzypokoleniowej przy ul. Stalowej 29. To pilotażowy projekt mieszkaniowy, w którym mieszkają osoby starsze, natomiast na najwyższych kondygnacjach funkcjonuje dom dziecka. Całość tworzy przestrzeń opartą na wzajemnym wsparciu i codziennych relacjach. Klubokawiarnia, prowadzona przez Centrum Aktywności Międzypokoleniowej Nowolipie, pełni rolę lokalnego miejsca spotkań, integrując mieszkańców i zachęcając do oddolnych inicjatyw.

Kolejny przykład działań rewitalizacyjnych goście ze Szwajcarii mogli zobaczyć w Ognisku „Dziadka” Lisieckiego przy ul. Środkowej 9. To miejsce z wieloletnią tradycją pracy z dziećmi i młodzieżą, które po modernizacji nadal pełni funkcję placówki wsparcia dziennego. Uczestnicy mogli zobaczyć, jak historyczna przestrzeń została dostosowana do współczesnych potrzeb, zachowując jednocześnie swoją społeczną misję i ciągłość działania.

Uczestnicy wizyty skierowali się też do Pałacyku Konopackiego, który po rewitalizacji pełni funkcję centrum społeczno-kulturalnego. To miejsce dobrze pokazuje, jak można łączyć ochronę dziedzictwa z nowymi funkcjami, odpowiadającymi na potrzeby lokalnej społeczności. Uczestnicy mieli okazję zobaczyć, jak przestrzeń ta jest wykorzystywana na co dzień i jak angażuje mieszkańców w różnorodne działania.

Następnie delegacja odwiedziła Centrum Wielokulturowe, gdzie rozmowy dotyczyły rosnącej różnorodności społecznej Warszawy oraz działań wspierających integrację cudzoziemców. Uczestnicy mieli okazję zapoznać się ze skalą wyzwań migracyjnych w Polsce, szczególnie w kontekście napływu uchodźców po wybuchu wojny w Ukrainie, oraz z tym, jak w praktyce przebiega ich integracja w polskich realiach. Temat ten wzbudził duże zainteresowanie wśród gości ze Szwajcarii, którzy zadawali liczne pytania i odnosili te doświadczenia do własnych systemów wsparcia.

Po południu uczestnicy przenieśli się nad Wisłę, gdzie odwiedzili Pawilon Edukacyjny Kamień. Spotkanie prowadził Jan Piotrowski, pełnomocnik Prezydenta m.st. Warszawy ds. Wisły, który opowiedział o koncepcji tzw. dzielnicy Wisły oraz działaniach miasta na rzecz ochrony bioróżnorodności i zachowania naturalnego charakteru rzeki. To miejsce stanowi ważny punkt na mapie działań miasta związanych z edukacją ekologiczną oraz relacją między miastem a rzeką.

Zwieńczeniem dnia był rejs po Wiśle na tradycyjnych, płaskodennych łodziach. Była to okazja do zobaczenia panoramy Warszawy z zupełnie innej perspektywy oraz doświadczenia wyjątkowego charakteru tej części miasta. Szczególne wrażenie zrobił dziki, prawy brzeg Wisły, który pozostaje w dużej mierze naturalny i kontrastuje z zurbanizowaną lewą stroną.

Podobnie jak w poprzednich dniach, uczestnicy ze Szwajcarii z zainteresowaniem odnosili prezentowane rozwiązania do własnych doświadczeń. Szczególnie bliskie były im kwestie związane z rewitalizacją, pracą z lokalnymi społecznościami i migrantami oraz integracją różnych grup mieszkańców.

Trzeci dzień wizyty pokazał Warszawę jako miasto, które nie tylko się rozwija, ale także świadomie zarządza swoją różnorodnością i złożonością. Spotkania na Pradze i nad Wisłą dobrze uzupełniły wcześniejsze doświadczenia z centrum miasta i wizyty w Starachowicach, tworząc pełniejszy obraz wyzwań i kierunków rozwoju współczesnych miast w Polsce. Liczymy, że goście z Helwecji będą ambasadorami PSPRM w swoim kraju, a ich miasta być może zostaną partnerami polskich miast.

Piotr Górka