Jak miasta mogą wpływać na zdrowie mieszkańców? Relacja i zapis wideo seminarium FRL
Jakie działania mogą podejmować miasta na rzecz osób znajdujących się w trudnej sytuacji? Jak mogą poprawiać dobrostan i jakość życia swoich mieszkańców, a przez to wpływać na ich zdrowie i długowieczność? O tym mówiono podczas seminarium FRL.
12 marca br. Związek Miast Polskich zorganizował kolejne seminarium w ramach Forum Rozwoju Lokalnego. Seminarium pt. „Zdrowie i integracja społeczna na poziomie lokalnym. Wzmocnienie działań miast na rzecz mieszkańców znajdujących się w trudnej sytuacji”.
- Chcemy spojrzeć na zdrowie z trochę innej perspektywy. Mówiąc o zdrowiu często myślimy o dostępie do służb medycznych, ale przecież władze miast mają także duży wpływ na elementy, które mają znaczenie dla zdrowia. Budowanie wspólnoty, wzmacnianie więzi społecznych, programy, które pomagają tworzyć rzeczywistą wspólnotę lokalną i wspierają tych, którzy czują się alienowani czy odłączeni. To ma duże znaczenie dla mieszkańców – powiedział podczas seminarium Tomasz Kayser, koordynator Forum Rozwoju Lokalnego.
Miasta coraz częściej stają przed złożonymi wyzwaniami społecznymi i zdrowotnymi, które dotykają w szczególności seniorów, grupy znajdujące się w niekorzystnej sytuacji społecznej, osoby z problemami psychospołecznymi oraz - coraz częściej - młodzież. Jak wynika z Kantar Sustainability Sector Index 2023, wśród licznych wyzwań stojących za 17 Celami Zrównoważonego Rozwoju w rankingu największych obaw Polek i Polaków kwestia zdrowia psychicznego znajduje się na wysokiej pozycji – aż 36% ankietowanych wskazuje ją jako kluczową. 25% uważa, że problemy ze zdrowiem psychicznym powinny zostać zaopiekowane i rozwiązane jak najszybciej. Te dane pokazują, że temat ten jest niezwykle istotny dla mieszkańców naszych miast.
- Zdrowie, a zwłaszcza zdrowie psychiczne i włączenie to główne elementy zdrowego społeczeństwa. Promocja świadomości i wsparcie pomagają wzmacniać spójność społeczną – podkreśliła Maren Kornmann, kierownik projektu w Enco Urbanplan, który jest partnerem w Polsko-Szwajcarskim Programie Rozwoju Miast.
Podatność na problemy zdrowotne, w szczególności w zakresie zdrowia psychicznego, jest ściśle powiązana z warunkami życia, dostępem do usług i uczestnictwem w życiu społecznym – obszarami, na które miasta mają bezpośredni wpływ. Poprzez działania realizowane w ramach polityki społecznej, ukierunkowane działania informacyjne oraz budowanie wspólnoty, wzmacniającej więzi społeczne i przeciwdziałającej osamotnieniu, miasta mogą zmniejszyć nierówności, zwalczać stygmatyzację i wzmacniać odporność lokalnej społeczności.
Tematyka zdrowia psychicznego, które dotyczy wszystkich kategorii mieszkańców, staje się coraz większym wyzwaniem dla samorządów i dla całego społeczeństwa. Choć ciężar finansowania i organizacji świadczeń medycznych spoczywa na rządzie, to za prewencję, za dostosowanie działań do lokalnej specyfiki odpowiadają samorządy. Działania te będą tym skuteczniejsze, w im większym stopniu będziemy włączać w nie społeczność lokalną.
Właśnie takie podejście zaprezentowane zostało podczas seminarium. Mówiono, w jaki sposób zintegrowane podejście lokalne może przyczynić się do stworzenia systemów wsparcia i środowiska, w którym wszyscy mieszkańcy, a zwłaszcza grupy szczególnie wrażliwe, mogą aktywnie uczestniczyć w życiu swojego miasta.
- Musimy pamiętać, że rozwój miast to nie tylko inwestycje w tzw. infrastrukturę twardą – podkreślała podczas spotkania Katarzyna Zbrojkiewicz-Zamęcka, naczelnik wydziału w Departamencie Programów Pomocowych w Ministerstwie Funduszy i Polityki Regionalnej. – Właśnie z takimi działaniami zwykle utożsamiane jest miasto, bo buduje drogi, żłobki i przede wszystkim wspiera infrastrukturę. Ale dobrostan to także subiektywne odczucia mieszkańców i tu miasto także odgrywa niebagatelną rolę.
Samorządy stoją dziś przed ogromnymi wyzwaniami związanymi z problemami demograficznymi, rozwojem usług społecznych, wsparciem środowiskowym, przeciwdziałaniem samotności i izolacji, także osób starszych, o których m.in. był mowa podczas seminarium, dostosowania integracji społecznej do obecnych uwarunkowań. Samorządowcy najlepiej widzą, czego doświadczają mieszkańcy, jakie mają problemy
Nicole Probst-Hensch, profesor epidemiologii i zdrowia publicznego z Uniwersytetu w Bazylei pokazała, jak środowisko miejskie, warunki społeczne i dostęp do usług wpływają na stan zdrowia mieszkańców. Zwróciła uwagę, że dzisiaj mamy do czynienia ze zmianą paradygmatu w myśleniu o zdrowiu publicznym. Zdrowie mieszkańców to już nie jest kwestia tylko systemu ochrony zdrowia. Zależy w ogromnym stopniu od warunków życia.
- Nasze środowisko, prowadzona polityka, zamieszkiwane miejsce i sposób korzystania ze środowiska, a także produkty chemiczne, na które jesteśmy narażeni mają istotny i złożony wpływ na nasze zdrowie, samopoczucie, proces starzenia się, a co za tym idzie, na wydajność gospodarczą – mówiła ekspertka. Jak podaje Światowa Organizacja Zdrowia, około jedna czwarta wszystkich zgonów na świecie jest spowodowana zagrożeniami środowiskowymi, a wśród nich największym zagrożeniem dla zdrowia jest zanieczyszczenie środowiska. Odpowiada ono za jeden na sześć przedwczesnych zgonów.
Prelegentka zaprezentowała koncepcję ekspozomu. To niezliczona ilość czynników środowiskowych, stylu życia każdego człowieka, wszystkiego, co wpływa na nasze komórki i genomy przez całe życie.
Obecnie mamy o wiele większe możliwości, aby przeanalizować złożoność tego tematu. Wiadomo jednak, że skoro tak wiele czynników zewnętrznych wpływa na nasze zdrowie i długość życia, wyzwania stojące przed samorządami, a zwłaszcza przed miastami, są ogromne. To polityki miejskie i działania podejmowane przez władze miast będą miały bezpośredni wpływ na to, co dzieje się ze zdrowiem mieszkańców. Dlatego myślenie o zdrowiu poprzez uwzględnianie go w różnych politykach publicznych – od planowania przestrzennego, po politykę transportową, społeczną, edukacyjną – powinno być dzisiaj immanentnym elementem zarządzania miastem, które ma być dobrym miejscem do życia. Zdrowie zaczyna się nie w szpitalu czy przychodni, ale w miejscu, w którym żyjemy.
Corina Schweighauser z Departamentu Zdrowia Miasta Bazylei mówiła o lokalnych kampaniach dotyczących zdrowia psychicznego: programach uświadamiających i niosących wsparcie dla osób starszych. Jednym z takich programów jest Aktionstage Psychische Gesundheit, w ramach którego instytucje, organizacje pozarządowe i specjaliści współpracują w celu zmniejszenia stygmatyzacji, wspierania dialogu i promowania dobrostanu psychicznego poprzez wydarzenia, wykłady i działania społecznościowe. Kluczowym elementem tej inicjatywy jest silny nacisk na komunikację publiczną i edukację: wyjaśnianie, jak rozwijają się problemy związane ze zdrowiem psychicznym, jak powiązane są różne zjawiska (np. samotność, uzależnienia, przemoc, wykluczenie) oraz jak można zrozumieć i wspierać osoby dotknięte tymi problemami. W ramach tego projektu poruszane są takie tematy, jak skłonności samobójcze, dorastanie z rodzicem uzależnionym, dyskryminacja (w tym LGBTQ), przemoc w związkach, zaburzenia odżywiania i, co bardzo ważne, zwalczanie stygmatyzacji i izolacji społecznej.
W prezentacji prelegentki wybrzmiało, że profilaktyka, to dziś nie jest koszt; to inwestycja w dobrostan mieszkańców.
W ramach seminarium została ponadto przedstawiona szwajcarska polityka antynarkotykowa oraz krajowe ramy strategiczne stanowiące podstawę lokalnych usług wsparcia dla osób uzależnionych. Pokazano głęboko humanistyczne podejście do ludzi, którzy są uzależnieni; akceptacje dla ludzi z ich problemami i akceptacje dla ich wyborów. Z tej części seminarium mocno wybrzmiało przesłanie, że najważniejszy we wszelkich działaniach jest człowiek. Podkreślono też, że poszczególne problemy społeczne bardzo rzadko występują w izolacji. Dlatego, co istotne w działaniach samorządów, tak wielkie znaczenie ma podejście zintegrowane do tego typu problemów i zaangażowanie całego systemu w ich rozwiązywanie.
Zaprezentowane zostały założenia i pierwsze doświadczenia z zapoczątkowanego w 2024 r. w Polsce pilotażowego projektu „Wsparcie rówieśnicze w zakresie zdrowia psychicznego młodzieży”, który jest realizowany przez Ministerstwo Edukacji Narodowej we współpracy z Fundacją Rozwoju Systemu Edukacji i Fundacją Instytut Edukacji Pozytywnej.
Zapraszamy do obejrzenia zapisu wideo seminarium oraz zapoznania się z prezentacjami gości spotkania (pod tekstem)
Przypomnijmy, że celem Polsko-Szwajcarskiego Programu Rozwoju Miast jest podnoszenie jakości życia mieszkańców średnich miast tracących funkcje miejskie oraz zmniejszanie różnic społeczno-gospodarczych pomiędzy miastami polskimi i szwajcarskimi.
POZOSTAŁE ARTYKUŁY
