Podkomisja ds. Rad Kobiet działa w ramach Komisji Praw Człowieka i Równego Traktowania ZMP. Jej celem jest wzmocnienie współpracy między samorządami w zakresie promowania równości kobiet i mężczyzn, a także wymiana doświadczeń oraz dobrych praktyk w obszarze funkcjonowania Rad Kobiet jako narzędzia wspierającego lokalne polityki równościowe.

Szczególnym przedmiotem jej zainteresowanie od kilku miesięcy jest projekt ustawy o zmianie ustawy o samorządzie gminnym, ustawy o samorządzie powiatowym oraz ustawy o samorządzie województwa, który przewiduje utworzenie gminnych, powiatowych i wojewódzkich Rad Kobiet. Celem projektu, o który od lat zabiegała ogólnopolska sieć Rad Kobiet oraz środowiska kobiece, jest ustanowienie podstaw prawnych tworzenia i funkcjonowania w samorządach Rad Kobiet, a także zapewnienia im odpowiedniego wsparcia administracyjno-biurowego i finansowego. Konieczność uchwalenia nowelizacji podnosiła także Komisja Praw Człowieka i Równego Traktowania Związku Miast Polskich. Kwestia ta była ponadto tematem dwóch petycji skierowanych do sejmowej Komisji do Spraw Petycji.

1 grudnia 2025 r. Rządowe Centrum Legislacji opublikowało projekt ustawy wprowadzający do przepisów regulacje dotyczące tworzenia rad kobiet na wszystkich szczeblach samorządu terytorialnego. „Rady te będą reprezentować środowiska kobiece przed organami jednostek samorządu terytorialnego oraz podejmować inicjatywy na rzecz społeczności lokalnej” – wskazano w uzasadnieniu. Główną ideą przedstawionej nowelizacji jest zwiększenie partycypacji obywatelskiej kobiet na poziomie lokalnym poprzez efektywnie działające Rady Kobiet. Dzięki ich aktywności kobiety wzmocnią doświadczenie publiczne i społeczne, a także pogłębią umiejętność analizy i wspierania rozwiązywania problemów lokalnych.

Projekt przewiduje, że zgodę na utworzenie gminnej Rady Kobiet będzie wyrażała Rada Gminy. Decyzję w tej sprawie będzie podejmować z własnej inicjatywy lub na wniosek wójta/burmistrza/prezydenta, organizacji pozarządowych reprezentujących zainteresowane środowiska lub środowisk kobiecych z terenu danej gminy. W przypadku złożenia wniosku o powołanie Rady Kobiet, radni gminni będą mieli trzy miesiące na jego rozpatrzenie.

W projekcie ustawy określono też zasady finansowania gminnych Rad Kobiet, w tym przepisy dotyczące możliwości zwrotu kosztów przejazdu na terenie kraju związanych z udziałem w posiedzeniu gminnej Rady Kobiet lub w zorganizowanym wydarzeniu, na którym reprezentowana jest rada.

„Obsługę administracyjno-biurową i finansową gminnej Rady Kobiet zapewnia urząd gminy. Koszty jej obsługi pokrywa urząd gminy” – wskazano w projekcie. Rada ma mieć charakter konsultacyjny, doradczy i inicjatywny.

Jak poinformowała goszcząca na spotkaniu podkomisji ZMP Magdalena Dropek, dyrektorka Departamentu ds. Równego Traktowania w KPRM, z końcem ubiegłego roku zakończył się proces konsultacji społecznych projektu. W ich trakcie spłynęło 250 uwag, opinii i wniosków, głównie od działających już Rad Kobiet oraz ich działaczek i aktywistek. Jedynie dwie uwagi miały charakter negatywny wobec projektu. Jednak równocześnie spotkał się on z nieprzychylnym przyjęciem w Związku Powiatów Polskich, który podczas spotkań Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego poświęconych tej kwestii zgłaszał obawy.

Jakie wymienia się argumenty przeciwko temu projektowi? Przede wszystkim osoby jemu przeciwne mówią, że jest dyskryminujący wobec mężczyzn, że ma charakter polityczny i ideologiczny. Przeciwnicy prezentują często podejście oparte na koncepcji symetryzmu, które w tym wypadku opiera się na przekonaniu, że obok rad kobiet powinny też być tworzone rady mężczyzn. Jak pokazuje jednak życie, jedno rozwiązanie nie wyklucza drugiego. W Gdyni w ub. roku powstała Rada ds. Mężczyzn. To społeczny organ doradczy przy prezydent Gdyni, o którego powołanie wnioskowali sami mieszkańcy. Grupa społeczników, zainspirowana działalnością zainicjowanej w tej kadencji samorządu Gdyńskiej Rady Kobiet, przedstawiła konkretne pomysły na jego działanie.

Zdecydowana większość uwag zgłaszanych podczas konsultacji projektu ustawy regulującego zasady powstawania Rad Kobiet wspierała jego ideę. Ponad 200 opinii i wniosków do dokumentu nadesłały kobiety, które tworzyły Rady Kobiet i są ich działaczkami. Wiele z tych głosów zwraca uwagę, że Rady Kobiet pełnią w samorządzie istotną rolę opiniodawczo-doradczą – są platformą współpracy między władzą lokalną a mieszkankami i mieszkańcami, wspierając wprowadzanie perspektywy praw człowieka do lokalnych polityk publicznych. Ich głos stanowi ważne źródło rekomendacji w zakresie działań na rzecz równości, przeciwdziałania dyskryminacji i włączenia społecznego.

Mimo, że jest już ich ponad 70 w miastach całej Polski i działa w nich ponad 2 tysiące kobiet, brak dla nich umocowania prawnego. Powoływane są najczęściej zarządzeniami prezydentów, burmistrzów, wójtów, starostów czy marszałków województw, choć o ich powstaniu mogą także decydować rady gmin czy powiatów. Na projekt dotyczący powoływania Rad Kobiet czeka wiele samorządów, które liczą na określenie jasnych zasad umożliwiających ich finansowanie. Teraz tkwią one w swoistym klinczu prawnym.

Obecnie zespół ministry Katarzyny Kotuli w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów opracowuje raport z podsumowaniem wyników konsultacji społecznych projektu. W marcu zostanie on m.in. zaprezentowany na plenarnym posiedzeniu Komisji Wspólnej, co może pomóc w przekonaniu przeciwników i uzyskaniu akceptacji całej Komisji dla projektu. Warto zaznaczyć, że dokument uzyskał już pozytywną opinię Rady Działalności Pożytku Publicznego.

Także w opinii Komisji Praw Człowieka i Równego Traktowania Związku Miast Polskich, ten spory ruch, jakim są Rady Kobiet, wymaga ustrukturyzowania i profesjonalizacji. Rady obecnie połączone są w ogólnopolską sieć, która służy im wsparciem poprzez regionalne pełnomocniczki. Partnerem współpracującym z siecią jest Grupa tematyczna ds. Rad Kobiet przy zespole eksperckim przy ministrze ds. równości Katarzynie Kotuli. (epe)