Informacje o pracach Komisji Wspólnej Rządu i ST oraz bieżących pracach legislacyjnych omówił w Wałbrzychu Marek Wójcik, zastępca dyrektora Biura ZMP, sekretarz strony samorządowej KWRiST. Powiedział m.in. o korzystnych zapisach dotyczących nowelizacji ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (np. wyższe stawki bez dodatkowych obowiązków dla JST, ogólnopolski zakaz sprzedaży alkoholu w godz. 22-6). Poruszył też kwestie: diet radnych, najmu krótkoterminowego, pieczy zastępczej, podziału środków subwencji na część edukacyjną, ustawy budżetowej (informacja o tym, kto i ile środków otrzyma już na naszej stronie – TUTAJ), łączenia działania żłobków i przedszkoli. Pełnomocnik Zarządu ds. legislacyjnych zapowiedział, że po wecie prezydenta RP wobec ustawy o transporcie zbiorowym, zostanie powołany zespół, który przejrzy zarzuty głowy państwa i przygotuje nowy projekt w tej sprawie (jako rządowy czy poselski).

Pilna korekta systemu kaucyjnego 

Zarząd zdecydował o przyjęciu stanowiska w sprawie systemu kaucyjnego, w którym zwrócił uwagę na konieczność pilnej ewaluacji i korekty funkcjonowania tego systemu. Powinien on być elementem spójnego systemu gospodarki odpadami, a nie funkcjonować jako rozwiązanie równoległe i oderwane od systemu gminnego oraz przyszłego systemu rozszerzonej odpowiedzialności producenta (ROP). Zwiększenie poziomu selektywnego zbierania i recyklingu odpadów opakowaniowych, co było podstawowym założeniem systemu kaucyjnego, nie może prowadzić do osłabienia funkcjonującego gminnego systemu gospodarowania odpadami komunalnymi. Zdaniem ZMP, korekty systemu kaucyjnego powinny zmierzać do jego pełnego włączenia w system gospodarki odpadami komunalnymi i ROP, przy jednoczesnym zachowaniu odpowiedzialności producentów za koszty zagospodarowania odpadów wynikających z wprowadzanych przez nich produktów i opakowań. 

System kaucyjny powinien wspierać realizację celów strategicznych gospodarki odpadami, a nie prowadzić do osłabienia systemu gminnego. Wyłączenie ze strumienia odpadów komunalnych wartościowych surowców, w szczególności butelek PET i puszek, które dotychczas były zbierane w ramach gminnych systemów selektywnej zbiórki, wpływa na jego ekonomikę i możliwość efektywnej realizacji ustawowych obowiązków gmin. Koszty niespójności systemu gospodarki odpadami nie mogą być przerzucane na mieszkańców (wzrost opłat za odpady) - zaznaczyli uczestnicy posiedzenia.

Zarząd opiniował dotyczący systemu kaucyjnego projekt ustawy Konfederacji o zmianie ustawy o gospodarce opakowaniami oraz odpadami opakowaniowymi, który zakłada w ogóle likwidację systemu kaucyjnego. W tej sprawie Zarząd postanowił przekazać do autorów swoje stanowiska dotyczące gospodarki odpadami jako odpowiedź na tę regulację.

Strażnicy miejscy bez mobilizacji

Członkowie Zarządu przyjęli stanowisko w sprawie uniemożliwienia powoływania strażników miejskich do czynnej służby wojskowej w razie ogłoszenia mobilizacji z chwilą wprowadzenia stanu wojennego i w czasie wojny. W opinii Związku, strażnicy gminni powinni w takiej sytuacji pozostawać w dyspozycji jednostek samorządu terytorialnego, z uwagi na konieczność zapewnienia ciągłości realizacji zadań publicznych w zakresie ochrony ludności, bezpieczeństwa i porządku publicznego. Brak jest bowiem innej formacji, która mogłaby w sposób bezpośredni i systemowy przejąć te zadania na obszarze gminy, podczas gdy zaangażowanie policji lub innych służb w ich miejsce może być niemożliwe z uwagi na zwiększenie zakresu ich własnych zadań w warunkach wojny.

Pilne działania systemowe w ochronie zdrowia

Kolejne stanowisko podjęte przez członków Zarządu dotyczyło wynagrodzeń i pracy lekarzy. Przedstawiciele miast członkowskich z niepokojem odnieśli się do informacji o planowanym odroczeniu przez rząd zmian w zakresie zasad wynagradzania pracowników ochrony zdrowia. W projekcie dotyczącym wynagrodzeń w ochronie zdrowia utrzymano maksymalną stawkę na poziomie 240 zł brutto za godzinę, ograniczenie łącznego czasu pracy do dwóch etatów oraz minimalny wymiar zatrudnienia w szpitalach na poziomie pół etatu. Zarobki nie będą mogły przekroczyć 16-krotności płacy minimalnej, a system ma odejść od uzależniania pensji od procentu wartości wykonanych procedur. Ograniczone ma być również zawieranie umów przez spółki lekarskie. Zdaniem Związku, przesunięcie w czasie koniecznych rozwiązań może pogłębić istniejący kryzys w systemie ochrony zdrowia oraz zwiększyć skalę przyszłych problemów finansowych podmiotów leczniczych i ich organów prowadzących.

Rady seniorów z uwagami

Reprezentanci miast członkowskich ZMP zdecydowali o przekazaniu uwag miast (np. dotyczących doprecyzowania obowiązków, w szczególności katalogu kosztów podlegających finansowaniu i spraw, w których opinia rady seniorów będzie obligatoryjna) do projektu ustawy o zmianie ustawy o samorządzie gminnym, samorządzie powiatowym oraz o samorządzie województwa, który powstał z inicjatywy parlamentarzystów. Ułatwia on tworzenie rad seniorów poprzez obniżenie progów liczby mieszkańców wymaganych do złożenia wniosku o ich obligatoryjne utworzenie oraz skrócenie terminu rozpatrzenia wniosku. 

Miasta oceniły te rozwiązania pozytywnie, ponieważ zmierzają one do zwiększenia udziału osób starszych w życiu społecznym i publicznym oraz wzmacniają rolę rad seniorów jako podmiotów konsultacyjnych, doradczych i inicjatywnych. Jednak projekt wymaga zmian w sprawie obowiązkowego opiniowania uchwał oraz pozostawienia JST większej swobody w zakresie zasad zwrotu kosztów przejazdu. Nowe obowiązki nie powinny prowadzić do nadmiernego wydłużenia procesu uchwałodawczego ani nieuzasadnionego zwiększenia wydatków gmin.

Doprecyzowania w sprawie najmu krótkoterminowego

Członkowie Zarządu zaakceptowali autopoprawkę do projektu ustawy o usługach hotelarskich oraz usługach pilotów wycieczek i przewodników turystycznych (druk 2865-A) i zdecydowali o przekazaniu swoich dalszych uwag do projektu. 

Projekt przede wszystkim zwiększa kompetencje gmin w zakresie kształtowania lokalnej polityki dotyczącej najmu krótkoterminowego, przyznając radzie gminy możliwość ustanawiania – w drodze aktu prawa miejscowego – stref, w których taka działalność będzie czasowo wyłączona. Rozwiązanie ma pozwolić na dostosowanie regulacji do lokalnych uwarunkowań, w szczególności związanych z bezpieczeństwem, porządkiem publicznym i charakterem obszarów turystycznych. 

Uwagi miast dotyczą m.in. terminów na dostosowanie ewidencji i wdrożenie nowych rozwiązań. Przy braku pełnej wiedzy o funkcjonowaniu i stabilności systemu wskazany termin 15 stycznia może być niewystarczający dla gmin posiadających rozbudowane ewidencje. Powinien on być wydłużony do pół roku czy nawet 12 miesięcy. Wątpliwości budzą też rozwiązania dotyczące wykreślenia obiektu z ewidencji i ponownego wpisu. Z punktu widzenia JST istotne jest również doprecyzowanie przesłanek i procedury ustanawiania przez rady gmin stref ograniczenia najmu, w tym wskazanie danych i analiz uzasadniających ich wprowadzenie. Uzupełnienia wymagają ponadto regulacje dotyczące identyfikacji obiektów najmu krótkoterminowego oraz możliwości ustalenia osób korzystających z takich obiektów, przy zachowaniu odpowiednich gwarancji ochrony danych osobowych. Magdalena Czarzyńska-Jachim, prezydentka Sopotu zwróciła uwagę na to, że nie może być w mieście miejsc, gdzie jest tylko najem krótkoterminowy, a nie ma w ogóle mieszkańców.

O ulgach pozytywnie z uwagami

Zarząd ZMP pozytywnie zaopiniował projekt ustawy o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne (UD461). Projekt przewiduje przede wszystkim likwidację ulgi na Internet, ulgi na ekspansję, a także przedłużenie ulgi na robotyzację do 2036 r. i zwiększenie ulgi z tytułu krwiodawstwa. W zgłoszonych uwagach wskazywano, że likwidację ulgi na ekspansję może pośrednio wpływać na aktywność przedsiębiorców w zakresie wchodzenia na nowe rynki, a tym samym na poziom osiąganych przez nich dochodów i przyszłe wpływy z udziałów JST w PIT i CIT. Zasadne byłoby uwzględnienie w ocenie skutków regulacji również potencjalnego wpływu tej zmiany na dochody jednostek samorządu terytorialnego.

Opóźnienie Systemu Ewidencji Potencjału Świadczeniodawcy

Prezydenci i burmistrzowie zasiadający w Zarządzie Związku pozytywnie ocenili ustawę o zmianie ustawy o systemie informacji w ochronie zdrowia oraz ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej (UD 430). Projekt przede wszystkim przesuwa z 1 stycznia na 1 października 2027 r. uruchomienie Systemu Ewidencji Potencjału Świadczeniodawcy (EPS) oraz rozszerza zakres gromadzonych i udostępnianych danych dotyczących zasobów podmiotów leczniczych. System ma służyć do m.in. monitorowania dostępności świadczeń zdrowotnych, zarządzania kryzysowego oraz wsparcia Państwowego Ratownictwa Medycznego. Projekt nie nakłada bezpośrednio nowych zadań na JST, ale może generować po ich stronie pośrednie skutki organizacyjne i finansowe, przede wszystkim w przypadku JST będących podmiotami tworzącymi podmioty lecznicze. Przesunięcie terminu wejścia w życie o 9 miesięcy daje natomiast dodatkowy czas na przygotowanie jednostek samorządowych i podległych im podmiotów leczniczych do funkcjonowania w nowym systemie.

O drogach i zwierzętach

Akceptację uzyskał ponadto projekt ustawy o zmianie ustawy – Prawo o ruchu drogowym (KO), który zmienia zasady usuwania pojazdów z drogi w sytuacji, gdy kierujący nie posiada uprawnień do kierowania pojazdami albo ma zatrzymane prawo jazdy. Zamiast obligatoryjnego usunięcia pojazdu w każdym przypadku, wprowadzona ma zostać możliwość jego usunięcia zależna od okoliczności zdarzenia, możliwości zabezpieczenia pojazdu w inny sposób oraz zagrożenia dla bezpieczeństwa ruchu drogowego.

W sprawie ustawy o zmianie ustawy o zwierzętach (PiS), zdecydowano o przekazaniu do twórców regulacji uwag z miast. Projekt wprowadza nową procedurę prewencyjnego odebrania psa właścicielowi lub opiekunowi w przypadku poważnego ataku na człowieka lub inne zwierzę, jeżeli istnieje uzasadnione ryzyko ponownego ataku. Decyzję podejmowałby prokurator, po uzyskaniu opinii behawiorysty albo powiatowego lekarza weterynarii, a wykonanie odebrania następowałoby z udziałem policji i – w razie potrzeby – straży gminnej.

Pozytywnie o rozporządzeniach

Członkowie Zarządu pozytywnie z kolei zaopiniowali projekty następujących rozporządzeń: Ministra Klimatu i Środowiska w sprawie szczegółowych wymagań dla poszczególnych typów podziemnych składowisk odpadów, a także zakresu, sposobu i warunków prowadzenia monitoringu tych składowisk (zawiera szczegółowe wymagania dotyczące lokalizacji, eksploatacji i zamknięcia podziemnych składowisk odpadów oraz zasad prowadzenia ich monitoringu, opinia z drobnymi uwagami), Ministra Klimatu i Środowiska zmieniającego rozporządzenie w sprawie programu ochrony środowiska przed hałasem (zmienia zasady sporządzania programów ochrony środowiska przed hałasem, przede wszystkim poprzez doprecyzowanie okresu planowania działań oraz uproszczenie i uporządkowanie struktury programów) oraz Ministra Edukacji zmieniające rozporządzenie w sprawie sposobu opracowywania sprawozdania z wysokości średnich wynagrodzeń nauczycieli (dostosowuje i określa sposób sporządzania przez JST sprawozdania z wysokości średnich wynagrodzeń nauczycieli za 2026 r.).

W stronę bezpiecznego państwa

Zarząd pozytywnie rozpatrzył wniosek miasta Sopotu dotyczący rozpoczęcia prac nad nowelizacją ustawy o dostępie do informacji publicznej. Celem postulowanej reformy nie ma być ograniczenie jawności życia publicznego, ale dostosowanie zasad jej realizacji do warunków państwa funkcjonującego w środowisku permanentnych zagrożeń hybrydowych, cybernetycznych i dezinformacyjnych. Transparentne państwo nie powinno być państwem bezbronnym informacyjnie. Prawo do informacji musi pozostać skutecznym instrumentem kontroli społecznej, ale sposób jego wykonywania powinien uwzględniać też konstytucyjny obowiązek ochrony bezpieczeństwa Rzeczypospolitej Polskiej jej mieszkańców. Pełnoskalowa agresja Federacji Rosyjskiej przeciwko Ukrainie, działania hybrydowe prowadzone przeciwko państwom NATO i Unii Europejskiej, operacje sabotażowe, cyberataki, dezinformacja oraz systematyczne wykorzystywanie źródeł otwartych do celów rozpoznawczych (OSINT) powodują, że mechanizmy jawności państwa mogą być wykorzystywane nie tylko do demokratycznej kontroli administracji, lecz także do pozyskiwania danych przydatnych podmiotom działającym wbrew interesom Rzeczypospolitej Polskiej.

Reforma prawa dostępu do informacji publicznej powinna zmierzać w dwóch równoległych kierunkach: zwiększać aktywną publikację standardowych i bezpiecznych informacji publicznych oraz jednocześnie ustanawiać realne instrumenty ochrony państwa i administracji przed masowym, automatycznym i potencjalnie wrogim pozyskiwaniem informacji wrażliwych.

W poczet miast członkowskich Zarząd przyjął miasto Orzesze. Do Związku należy obecnie 395 miast. Zarząd podjął też uchwałę w sprawie przystąpienia do prac nad Strategią Związku Miast Polskich.

Przed posiedzeniem odbył się briefing prasowy poświęcony tematom, którymi zajmuje się obecnie Związek Miast Polskich. O dochodach JST mówił Arkadiusz Chęciński, prezydent Sosnowca, wiceprezes ZMP, o środkach na mieszkalnictwo komunalne - Roman Szełemej, prezydent Wałbrzycha, członek Zarządu ZMP, Magdalena Czarzyńska-Jachim, prezydentka Sopotu i skarbniczka ZMP - o najmie krótkoterminowym i koniecznej dla bezpieczeństwa państwa reformie dostępu do informacji publicznej, a o systemie ochrony zdrowia i finansowaniu dróg - Marek Wójcik, zastępca dyrektora Biura ZMP, pełnomocnik Zarządu ZMP ds. legislacyjnych.

Przed samymi obradami Zarządu zostało uczczone 600-lecia miasta Wałbrzycha. Statuetkę, list gratulacyjny oraz kwiaty odebrał z rąk wiceprezesa ZMP, Arkadiusza Chęcińskiego, prezydent Wałbrzycha, Roman Szełemej.

Joanna Proniewicz, rzecznik prasowa ZMP