Z Zarządu ZMP w Sanoku
Podczas posiedzenia Zarządu ZMP 21 sierpnia br. w Sanoku zostały przyjęte stanowiska dotyczące m.in. Rządowego Funduszu Rozwoju Dróg, repatriantów, wsparcia budownictwa mieszkaniowego oraz ochrony zwierząt.
Brak adekwatnego wsparcia dla dróg we wszystkich miastach
Zarząd Związek Miast Polskich pozytywnie ocenił rozszerzenie możliwości finansowania z Rządowego Funduszu Rozwoju Dróg inwestycji na drogach krajowych w miastach na prawach powiatu. Jest to krok we właściwym kierunku. Jednak w ocenie ZMP projekt powinien stać się impulsem do szerszej zmiany podejścia państwa do finansowania infrastruktury drogowej w miastach. Państwo powinno też zagwarantować odpowiednie i stabilne dochody Funduszu, w tym zapewnić wykorzystanie środków związanych z opłatą paliwową na rozwój infrastruktury drogowej, a także znacząco zwiększyć skalę środków przeznaczanych na rządowe programy drogowe. Obecnie na 2026 r. RFRD przeznacza 2,7 mld zł na drogi gminne i powiatowe, podczas gdy skala potrzeb inwestycyjnych samorządów jest zdecydowanie większa.
Aktualnie obowiązujący system nie zapewnia również adekwatnego wsparcia dla wszystkich kategorii miast, mimo że to właśnie na ich obszarze koncertuje się znaczna część ruchu, usług publicznych, miejsc pracy i funkcji ponadlokalnych. ZMP zwraca się w swoim stanowisku do strony rządowej o stworzenie systemu, który uwzględnia rzeczywiste funkcje transportowe miast – od najmniejszych ośrodków, przez miasta małe, średnie i subregionalne, po największe miasta oraz obszary metropolitalne.
Apel do Premiera w sprawie dla budownictwa społecznego i komunalnego
Uczestnicy obrad w Sanoku mieli okazję zapoznać się z prezentacją i materiałem na temat budownictwa mieszkaniowego w miastach, przygotowanymi przez Romana Szełemeja, prezydenta Wałbrzycha, członka Zarządu ZMP.
Dostępne cenowo mieszkania to problem i wyzwanie dla całej Europy. Jest on szczególnie wyraźny w subregionach z niewielkim wzrostem gospodarczym i PKB per capita poniżej 60% średniej unijnej. W 2024 r. 17% mieszkańców UE żyło w przeludnionych gospodarstwach domowych, a 8,5% mieszkańców UE wydaje na bieżące koszty mieszkaniowe powyżej 40% dochodów rozporządzalnych. W Polsce wskaźniki te są dwukrotnie wyższe - ok. 35% mieszkańców żyje w przeludnionych gospodarstwach domowych, a prawie 17% mieszkańców wydaje na bieżące koszty mieszkaniowe ponad 40% dochodów rozporządzalnych.
Dostępność mieszkań jest obecnie problemem społecznym i rozwojowym zarówno Polski, jak i całej UE. Szczególne jednak znaczenie ma dla miast małych i średnich, które jednocześnie mierzą się z niższym potencjałem dochodowym, słabszym rynkiem deweloperskim, ograniczoną możliwością finansowania inwestycji długiem oraz odpływem mieszkańców. W 2025 oddano w Polsce do użytkowania 208 792 mieszkania. Zdecydowanie dominowało budownictwo deweloperskie i indywidualne (GUS). W Polsce na lokal gminny oczekuje ponad 119 tys. gospodarstw. Tylko ok. 2,8% nowych mieszkań to mieszkania komunalne, społeczne i czynszowe.
Członek Zarządu z Dolnego Śląska mówił też o koncepcja „Right to Stay” (prawo do pozostania), która jest obecnie oficjalnie rozwijana przez Komisję Europejską w ramach debaty o przyszłości polityki spójności. Chodzi o stworzenie takich warunków, aby wyjazd z rodzinnego miasta czy regionu był wyborem, a nie koniecznością wynikającą z braku pracy, mieszkania lub podstawowych usług na standardowym poziomie.
Prezydenci i burmistrzowie miast członkowskich zdecydowali w związku z koniecznością zwiększenia wsparcia budownictwa społecznego i komunalnego o wystosowaniu Apelu do Premiera (w załączeniu). ZMP z zadowoleniem przyjmuje zidentyfikowanie w Założeniach Planu Partnerstwa Krajowego i Regionalnego Polski na lata 2028-2034 reformy rozdrobnionej i nierównomiernej polityki mieszkaniowej. Uznano za zasadny - adekwatny do potrzeb - program inwestycyjny, który zgodnie z unijnymi wytycznymi jest dopełnieniem tej reformy. Jednak wydzielenie tylko 1,1 mld euro na wsparcie budownictwa społecznego jest rozwiązaniem niesatysfakcjonującym. Dlatego zasiadający w Zarządzie Związku postulują, żeby w Priorytecie 2 Planu PKRP powstał osobny programu rozwoju mieszkalnictwa komunalnego i społecznego w Polsce, z alokacją co najmniej 8 mld euro. Taka suma środków dawałaby gwarancję dużego wzmocnienia w latach 2028-2034 obecnej wysokości wsparcia mieszkalnictwa realizowanego przez Bank Gospodarstwa Krajowego z Funduszu Dopłat.
Więcej środków na inwestycje mieszkaniowe
Zarząd przyjął stanowisko w sprawie opodatkowania podatkiem VAT aportów nieruchomości gruntowych przekazywanych przez gminy do Społecznych Inicjatyw Mieszkaniowych - SIM (na wniosek miasta Jawor).
Samorządowcy z ZMP postulują w nim podjęcie pilnych działań legislacyjnych zmierzających do jednoznacznego uregulowania zasad opodatkowania aportów nieruchomości przekazywanych przez gminy do SIM. Obowiązujące regulacje oraz utrwalona, zdaniem Związku, nieuzasadniona praktyka organów podatkowych prowadzą do obciążania JST dodatkowymi kosztami związanymi z realizacją zadań publicznych w zakresie polityki mieszkaniowej. Wnoszenie przez gminy gruntów do SIM stanowi element wykonania ustawowego obowiązku zaspokajania potrzeb mieszkaniowych wspólnot samorządowych. Aporty te nie służą prowadzeniu działalności komercyjnej ani osiąganiu zysku, lecz umożliwiają budowę mieszkań o charakterze społecznym, odpowiadających na potrzeby mieszkańców oraz wspierających politykę mieszkaniową państwa. Odprowadzanie podatku VAT od przekazywanych nieruchomości powoduje konieczność angażowania znacznych środków własnych samorządów na pokrycie zobowiązań podatkowych, zamiast przeznaczania ich na realizację inwestycji mieszkaniowych, rozwój infrastruktury technicznej czy inne zadania służące mieszkańcom.
Lepsza opieka nad zwierzętami
Prezydenci i burmistrzowie zasiadający w Zarządzie Związku podjęli też stanowisko w sprawie projektu ustawy o zmianie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt (autorstwa Centrum). Zarząd pozytywnie ocenia w nim kierunek projektowanych zmian zawartych w poselskim projekcie ustawy (druk nr 2748), które mają spowodować zwiększenie społecznego zaangażowania w opiekę nad zwierzętami przebywającymi w schroniskach dla zwierząt. Jednak postuluje równocześnie uzupełnienie projektowanych przepisów poprzez doprecyzowanie zasad organizacji wolontariatu w schroniskach dla zwierząt, tak aby nowe rozwiązania prawne skutecznie wspierały realizację ważnego celu społecznego, jakim jest ochrona zwierząt, nie powodując jednocześnie wątpliwości interpretacyjnych i problemów praktycznych. ZMP proponuje rozważenie jednego z dwóch modeli realizacji przedmiotowego wolontariatu. Więcej w załączonym stanowisku.
Miasta chcą więcej możliwości pomocy dla repatriantów
Na wniosek Edwarda Maniury, burmistrza Lublińca, członkowie Zarządu postanowili zwrócić się do Rady Ministrów o zmianę rozporządzenia z dnia 22 grudnia 2025 r. w sprawie podziału rezerwy celowej budżetu państwa „Pomoc dla repatriantów” w zakresie określającym szczegółowy tryb postępowania w sprawach udzielania dotacji gminie, która zapewni lokal mieszkalny kandydatowi na repatrianta oraz członkom najbliższej rodziny kandydata na repatrianta - § 59 rozporządzenia. Przyjęte rozwiązanie wskazuje tylko na jeden z możliwych sposobów zapewnienia lokalu i ogranicza możliwość uzyskania dotacji w zasadzie tylko na remont lokalu mieszkalnego, natomiast ustawa z dnia 9 listopada 2000 r. o repatriacji nie przewiduje takich ograniczeń. Zarząd uznał w podjętym stanowisku, że warto umożliwić gminom udzielenie pomocy repatriantom w ramach zapewnienia im lokalu mieszkalnego również poprzez sfinansowanie kwoty partycypacji w kosztach budowy lokalu mieszkalnego w ramach Społecznych Inicjatyw Mieszkaniowych, o której mowa w art. 29a ustawy o społecznych formach rozwoju mieszkalnictwa i uzyskania na ten cel dotacji z budżetu państwa.
Zarząd Związku poparł też stanowisko Rzecznika Praw Obywatelskich w sprawie procedury zawieszenia wójta, burmistrza lub prezydenta miasta w wykonywaniu obowiązków organu samorządu terytorialnego pochodzącego z wyborów bezpośrednich (zawieszenie na podstawie wyroku sądu, uregulowanie kwestii wynagrodzenia).
Z prac legislacyjnych
Marek Wójcik, zastępca dyrektora Biura ZMP i pełnomocnik Zarządu ZMP ds. legislacyjnych przedstawił informację o pracach Komisji Wspólnej Rządu i ST oraz bieżących pracach w Sejmie i Senacie. Mówił m.in. na temat transkrypcji małżeństw jednopłciowych (konieczne spotkanie MS i MF), programu ochrony ludności na lata 2027-2032 (nowa wersja, która przejdzie procedurę legislacyjną; konieczne stanowisko ZMP w sprawie powołania do służby strażników miejskich), nowelizacji tzw. ustawy alkoholowej (m.in. wyższe środki dla JST z tytułu sprzedaży alkoholu, zakaz sprzedaży jego dla wszystkich w godz. 22.00 do 6.00), umorzenia pożyczek na bezpieczeństwo i obronność z BGK, planowania przestrzennego (kto ma wypłacać odszkodowania), zdrowia (zarobki i czas pracy lekarzy) czy rządowego e-dziennika (czy to potrzebna inicjatywa; ochrona wrażliwych danych czy ingerencja w istniejące systemy, rozproszone dane czy centralny system). W tej ostatniej sprawie Zarząd zdecydował o konieczności zasięgnięcia opinii Komisji Edukacji ZMP i dyrektorów szkół na temat.
Potrzebna aktualizacja mapy potencjału energii słonecznej
Członkowie Zarządu rozmawiali o piśmie skierowanym przez Związek Miast Polskich na wniosek miasta Bydgoszczy do Minister Klimatu i Środowiska w sprawie potrzeby pilnej weryfikacji i aktualizacji mapy potencjału energii promieniowania słonecznego na potrzeby wyznaczania OPRO (w załączeniu).
Związek popiera w nim utworzenie obszarów przyspieszonego rozwoju instalacji odnawialnego źródła energii (OPRO) jako instrumentu, który może zwiększyć przewidywalność inwestycji i skrócić część procedur związanych z ich przygotowaniem. Jednocześnie z dużym niepokojem przyjmuje wyniki publikacji aktualnej mapy potencjału odnawialnego źródła energii dla energii promieniowania słonecznego, dostępnej w serwisie IIP Ekoportal MKiS (https://iip.ekoportal.gov.pl/) i prezentowanej również w Geoportalu. W ocenie Związku mapa ta nie odzwierciedla w wystarczającym stopniu potencjału fotowoltaiki na terenach miejskich, w szczególności na powierzchniach sztucznych, zabudowanych, przemysłowych, poprzemysłowych i zdegradowanych. Dlatego zwraca się do Minister KiŚ m.in. o pilną weryfikację i aktualizację mapy potencjału energii promieniowania słonecznego przed zakończeniem prac nad pierwszymi wojewódzkimi planami OPRO.
MKiŚ odpowiedziało na pismo negatywnie - miasta nie będą mogły korzystać z przyspieszonej procedury. Zdecydowano zatem o kolejnym wystąpieniu do resortu klimatu w sprawie nieprzestrzegania dyrektywy i ustawy. Zarząd postawił ponadto monitorować kwestie związane z zakładaniem spółdzielni energetycznych w miastach.
Pozytywnie o nieruchomościach, definicji „ciepła odpadowego” i elektromobilności
Samorządowcy z miast pozytywnie zaopiniowali projekt ustawy o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami (senacki, druk nr 784), choć rekomendują przyjęcie propozycji doprecyzowujących przygotowanych przez Komisję Gospodarki Nieruchomościami ZMP. Projekt regulacji zakłada stworzenie ram prawnych sprzyjających rozwojowi infrastruktury związanej z turystyką zimową oraz zwiększeniu możliwości realizacji inwestycji służących rozwojowi lokalnemu i regionalnemu. Jednocześnie Zarząd ZMP podkreślił, że projektowane rozwiązania powinny zachować spójność z obowiązującym systemem prawa, w szczególności w zakresie ochrony prawa własności, planowania i zagospodarowania przestrzennego oraz zasad wykonywania zadań publicznych przez jednostki samorządu terytorialnego.
Pozytywną opinię otrzymał także projekt ustawy o zmianie ustawy – Prawo energetyczne (senacki, druk nr 800), który rozszerza definicję „ciepła odpadowego” o ciepło odzyskane w procesie termicznego przekształcania odpadów, z wyłączeniem części kwalifikowanej jako ciepło z OZE. Doprecyzowanie statusu takiego ciepła może ułatwiać jego wykorzystanie w systemach ciepłowniczych i zwiększać możliwość zagospodarowania energii, która w przeciwnym razie byłaby rozpraszana. Rozwiązanie to wspiera gospodarkę o obiegu zamkniętym i pozwala lepiej wykorzystać lokalne źródła energii.
Pozytywnie oceniono ponadto projekt ustawy o zmianie ustawy o elektromobilności i paliwach alternatywnych (KP-Lewica), który przewiduje rozszerzenie możliwości wykorzystania przez gminy dochodów z opłat za wjazd do strefy czystego transportu (SCT). Obecnie środki te mogą być przeznaczane przede wszystkim na oznakowanie strefy oraz inwestycje w ekologiczny transport, m.in. zakup autobusów zeroemisyjnych, tramwajów i innych środków transportu zbiorowego. Regulacja umożliwia przeznaczania tych dochodów również na bieżące finansowanie zadań własnych w zakresie lokalnego transportu zbiorowego, w szczególności organizowanie przewozów, zakup usług przewozowych, uruchamianie nowych połączeń czy zwiększanie częstotliwości istniejących. Projekt zwiększa więc swobodę gmin w wykorzystaniu dochodów z SCT i pozwala kierować je nie tylko na zakup taboru, ale też na funkcjonowanie i rozwój oferty komunikacji publicznej.
Projekty ustaw i rozporządzeń z uwagami miast
W kwestii projektów o zmianie ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (PSL-TD, druk nr 2883; złagodzenie przepisów zabudowy zagrodowej na obszarach wiejskich) oraz o zmianie ustawy – Prawo ochrony środowiska (KP-Centrum; najpierw należy ocenić działanie nowej, obowiązującej od roku ustawy, czy cele z tego projektu nie są już obecnie możliwe do zrealizowania), zdecydowano o przesłaniu uwag z miast do ich twórców.
W sprawie projektu rozporządzenia MFiG dotyczącego określenia dla poszczególnych kategorii jednostek samorządu terytorialnego obszarów wydatkowych i wartości ich wag, determinant wpływających na potrzeby wydatkowe w danym obszarze wydatkowym oraz wysokości współczynników regresji dla poszczególnych determinant, zwrócono uwagę na pewne elementy wymagające doprecyzowania, dlatego zdecydowano o przekazaniu tych informacji z miast do MF. To samo postępowanie dotyczyło projektu rozporządzenia MRPiPS zmieniającego rozporządzenie w sprawie wymagań lokalowych i sanitarnych, jakie musi spełniać lokal, w którym ma być prowadzony żłobek lub klub dziecięcy. Przedstawiciele miast członkowskich zauważyli, że na nowe obowiązki organizacyjne mogą powodować nowe koszty po stronie samorządów. W sprawie RM w sprawie określenia Programu Bonu Senioralnego (nr RD324), także zdecydowano o przekazaniu uwag miast. Projekt ten nakłada nowe zadanie na JST, dlatego ZMP oczekuje na środki na ich realizację. Pozytywny jest sam kierunek tworzenia tego programu, jednak projekt wymaga doprecyzowania zasad realizacji oraz zapewnienia gminom odpowiednich warunków organizacyjnych i finansowych.
Zdaniem członków Zarządu, do projektu rozporządzenia RM w sprawie szczegółowych sposobów realizacji obowiązków w zakresie Krajowych Ram Interoperacyjności, minimalnych wymagań dla rejestrów publicznych, minimalnych wymagań dla systemów teleinformatycznych używanych do realizacji zadań publicznych i wymiany danych z podmiotami publicznymi (RD313), również należy przesłać uwagi miast do jego autorów. Projekt ten przewiduje przede wszystkim konieczność przeprowadzenia przeglądu posiadanych systemów i umów z dostawcami oprogramowania, a następnie zaplanowanie ich dostosowania. Szczególnej uwagi będą wymagały systemy obsługujące e-usługi, rejestry publiczne, obieg dokumentów, integrację z innymi systemami oraz systemy przetwarzające dane chronione. Największym wyzwaniem organizacyjnym i finansowym może być zapewnienie ciągłości działania e-usług, wdrożenie lub dostosowanie API, mechanizmów logowania oraz przygotowanie i regularne testowanie planów awaryjnych. Koszty mogą pojawić się zarówno po stronie zakupów lub modyfikacji oprogramowania, jak i pracy pracowników IT oraz konieczności uporządkowania dokumentacji i procedur.
W trakcie posiedzenia w Sanoku Zarząd przyjął następujące dokumenty: Regulamin organizacyjny dla pracowników zatrudnionych w Związku Miast Polskich (Uchwała nr 58/2026 Zarządu ZMP z dnia 21 sierpnia 2026), Regulamin w sprawie zasad wynagradzania pracowników Biura Związku (Uchwała nr 60/2026 Zarządu ZMP z dnia 21 sierpnia 2026) oraz Regulamin pracy dla pracowników zatrudnionych w ZMP (Uchwała nr 59/2026 Zarządu ZMP z dnia 21 sierpnia 2026).
Joanna Proniewicz
POZOSTAŁE ARTYKUŁY
