Wizyta realizowana była w ramach programu WIN4UA – Welcome Internships Network for Ukraine. Jej program koncentrował się na międzynarodowej aktywności samorządów, budowaniu partnerstw oraz roli lokalnych instytucji i organizacji w rozwijaniu współpracy ponad granicami.

Samorządy w sieci współpracy międzynarodowej

Pierwszy dzień wizyty, który odbył się w biurze Związku Miast Polskich w Poznaniu, poświęcony był roli organizacji samorządowych we wspieraniu współpracy międzynarodowej miast oraz możliwościom, jakie oferują europejskie sieci współpracy. Uczestnicy poznali działania Związku Miast Polskich O doświadczeniach i inicjatywach realizowanych przez Związek opowiedziały Katarzyna Paczyńska i Alicja Stachowiak z Działu Współpracy Zagranicznej ZMP. Przedstawiły one rolę ZMP jako platformy umożliwiającej miastom nawiązywanie kontaktów partnerskich, udział w projektach międzynarodowych oraz wymianę wiedzy i dobrych praktyk pomiędzy samorządami z różnych krajów. Zaprezentowano przykłady działań realizowanych we współpracy z partnerami zagranicznymi, ze szczególnym uwzględnieniem inicjatyw wspierających samorządy ukraińskie. Uczestnicy dowiedzieli się, w jaki sposób miasta mogą korzystać z międzynarodowych programów współpracy, pozyskiwać partnerów do wspólnych przedsięwzięć oraz rozwijać kompetencje swoich pracowników poprzez udział w wizytach studyjnych, szkoleniach i projektach wymiany doświadczeń.

Podkreślono również, że współpraca międzynarodowa to nie tylko możliwość realizacji wspólnych projektów, ale także narzędzie wzmacniania potencjału instytucjonalnego samorządów, budowania trwałych relacji między społecznościami lokalnymi oraz wspólnego poszukiwania rozwiązań dla wyzwań stojących przed współczesnymi miastami. Dzięki aktywności Związku Miast Polskich samorządy mogą skuteczniej korzystać z doświadczeń partnerów zagranicznych i włączać się w międzynarodową wymianę wiedzy oraz dobrych praktyk.

Koordynator Krajowego Punktu Kontaktowego programu URBACT, Aldo Vargas-Tetmajer, przedstawił możliwości finansowania projektów, przykłady dobrych praktyk z miast europejskich oraz perspektywy szerszego włączania ukraińskich samorządów do międzynarodowych sieci współpracy. URBACT uruchomił nowy program szkoleniowy, opracowany specjalnie z my slą o wspieraniu miast z Ukrainy i Mołdawii w podejmowaniu wyzwań związanych z odbudową miejską, rewitalizacją, odpornością i zarządzaniem kryzysowym poprzez zintegrowane i partycypacyjne podejście. Akcelerator URBACT dla Ukrainy i Mołdawii to ukierunkowany program edukacyjno-działaniowy łączący eksperymenty praktyczne, budowanie potencjału dostosowane do potrzeb oraz ustrukturyzowaną wymianę doświadczeń między partnerami europejskimi.

Zainspirowana metodą URBACT inicjatywa ma na celu pomóc miastom przekształcić istniejące priorytety i strategie w konkretne i wykonalne działania miejskie, jednocześnie wzmacniając gotowość instytucjonalną do przyszłych inicjatyw finansowanych przez UE. Program stanowi odpowiedź na wyjątkową sytuację, w jakiej znalazły się władze lokalne w Ukrainie i Mołdawii, gdzie miasta nadal odgrywają kluczową rolę w utrzymaniu podstawowych usług, wspieraniu spójności społecznej oraz przygotowywaniu długoterminowych ścieżek odbudowy i odporności w trudnych warunkach finansowych i instytucjonalnych.

O doświadczeniach miasta Poznania w zakresie współpracy międzynarodowej opowiedziała uczestnikom Iwona Matuszczak-Szulc, dyrektorka Wydziału Rozwoju Miasta i Współpracy Międzynarodowej Urzędu Miasta Poznania. Poznań od wielu lat rozwija partnerstwa z miastami w Europie, Azji i Ameryce, traktując współpracę zagraniczną jako narzędzie rozwoju miasta, wymiany doświadczeń oraz wdrażania innowacyjnych rozwiązań w zarządzaniu samorządem. Miasto współpracuje z 15 partnerskimi samorządami z zagranicy, jest także aktywnym członkiem międzynarodowych sieci miast, takich jak EUROCITIES czy Mayors for Peace. Dzięki temu realizowane są wspólne projekty w obszarach edukacji, kultury, klimatu, gospodarki oraz rozwoju lokalnego, a mieszkańcy i instytucje zyskują możliwość budowania trwałych kontaktów międzynarodowych.

Dzień zakończyła dyskusja, podczas której uczestnicy wymieniali doświadczenia dotyczące wyzwań i możliwości rozwoju współpracy międzynarodowej w swoich społecznościach.

Lokalnie zakorzenieni, międzynarodowo aktywni.
Szamotulska lekcja współpracy

Drugiego dnia delegacja odwiedziła Szamotuły, gdzie miała okazję zapoznać się z lokalnymi inwestycjami oraz inicjatywami społecznymi. Szczególnym przykładem tego, jak międzynarodowa współpraca może wyrastać z lokalnej inicjatywy, była prezentacja działań prowadzonych przez Szkołę Podstawową nr 2 im. Marii Konopnickiej w Szamotułach. Współpraca ze szkołą Saint Joseph – La Salle w Dijon rozpoczęła się w 2021 roku od projektu eTwinning „Global Friendship” i stopniowo przekształciła się w trwałe partnerstwo edukacyjne zatwierdzone przez francuskie Ministerstwo Edukacji. Podczas spotkania uczestnicy wizyty studyjnej mogli usłyszeć, jak z pozoru niewielki projekt szkolny stał się impulsem do zaangażowania wielu instytucji i mieszkańców miasta. Uczniowie, nauczyciele i rodzice opowiadali o wspólnie realizowanych przedsięwzięciach, spotkaniach online, wymianie doświadczeń oraz wizytach w obu krajach. Szczególnie cenne okazały się bezpośrednie kontakty młodzieży, które pozwalają nie tylko rozwijać kompetencje językowe, ale także przełamywać stereotypy, poznawać inne kultury i budować relacje wykraczające poza szkolne mury.

Współpraca wkroczyła w kolejny etap dzięki organizacji wymiany uczniowskiej. Młodzież z Szamotuł miała okazję odwiedzić Dijon i mieszkać u francuskich rodzin, poznając codzienne życie swoich rówieśników, a następnie gościć ich w Polsce. Program wymiany stał się nie tylko ważnym doświadczeniem edukacyjnym, ale także doskonałym przykładem tego, jak szkoła może inicjować międzynarodowe partnerstwa przynoszące korzyści całej lokalnej społeczności.

Dla samorządowców z Ukrainy projekt był interesującym przykładem oddolnej współpracy międzynarodowej, w której szkoła pełni rolę lidera integrującego wokół wspólnego celu instytucje kultury, organizacje społeczne, rodziców i lokalny samorząd. Dzięki temu działania o charakterze edukacyjnym stają się jednocześnie elementem promocji miasta i budowania jego międzynarodowych kontaktów.

Przedsięwzięcie angażuje liczne instytucje i organizacje działające na terenie gminy, m.in. Bibliotekę Publiczną Miasta i Gminy Szamotuły im. Edmunda Calliera, Muzeum-Zamek Górków, Urząd Miasta i Gminy Szamotuły, Centrum Sportu Szamotuły oraz Pałac w Baborówku. Program wizyty obejmował spotkania właśnie z przedstawicielami tych instytucji. Wspólnym mianownikiem ich współpracy jest szkolny projekt, jednak działalność międzynarodowa i zaangażowanie na rzecz lokalnej społeczności nie ograniczają się wyłącznie do tego przedsięwzięcia.

Przykładem jest Muzeum-Zamek Górków, które prowadzi współpracę z muzealnikami ze Lwowa, wymieniając doświadczenia oraz współorganizując wystawy. Warto również wspomnieć o historycznych związkach łączących dziś Szamotuły z Ukrainą. W XVI wieku mieszkanką zamku była Elżbieta Ostrogska, znana jako Halszka Ostrogska lub Halszka z Ostroga, uznawana przez legendę za jedną z najpiękniejszych kobiet swojej epoki.

Samorządowcy z Ukrainy oraz przedstawiciele polskich miast goszczących ich w ramach programu stażowego mogli również zapoznać się z bogatym doświadczeniem i szerokim zakresem działalności Centrum Sportu Szamotuły. Duże wrażenie zrobił na nich zarówno sam obiekt, jak i sposób wykorzystania rozbudowanej infrastruktury sportowej dostępnej dla mieszkańców.

Spotkania i rozmowy pozwoliły uczestnikom lepiej zrozumieć sposób funkcjonowania polskiego samorządu oraz rolę lokalnych instytucji w rozwoju społeczności lokalnych.

Organizacje budujące mosty między społecznościami

Ostatni dzień wizyty poświęcony był przykładom współpracy międzynarodowej i międzykulturowej realizowanej przez organizacje działające w Poznaniu. Uczestnicy rozpoczęli go od wizyty w Domu Bretanii, gdzie o działalności instytucji opowiadała jej dyrektorka, Elwira Wróbel. Przedstawiła ona historię i misję Domu Bretanii, który od ponad 30 lat rozwija współpracę między Wielkopolską a francuską Bretanią poprzez działania kulturalne, edukacyjne i społeczne.

W trakcie prezentacji uczestnicy poznali przykłady realizowanych projektów, takich jak organizowane cyklicznie Dni Bretanii, Festiwal Kultur Europy, międzynarodowe wymiany młodzieży, rezydencje artystyczne, wystawy, koncerty oraz projekty edukacyjne promujące naukę języka francuskiego i wiedzę o kulturze europejskiej. Ważnym obszarem działalności Domu Bretanii są również europejskie projekty partnerskie oraz współpraca samorządów i organizacji społecznych z Polski i Francji. Przedstawione zostały projekty edukacyjne, kulturalne i społeczne realizowane we współpracy z partnerami zagranicznymi oraz doświadczenia związane z budowaniem trwałych relacji międzynarodowych na poziomie lokalnym.

W Instytucie Zachodnim uczestnicy mieli okazję spojrzeć na kwestie współpracy międzynarodowej z szerszej, analitycznej perspektywy. Podczas spotkania prowadzonego przez głównych analityków Instytutu, dr. Mateusza Wilińskiego oraz Viktora Savinoka, rozmawiano o współczesnych relacjach polsko-niemieckich oraz polsko-niemiecko-ukraińskich, a także o wyzwaniach i możliwościach, jakie niesie współpraca między samorządami, instytucjami i społecznościami lokalnymi.

Eksperci przybliżyli również działalność Instytutu Zachodniego, który od blisko osiemdziesięciu lat prowadzi badania nad stosunkami międzynarodowymi, integracją europejską oraz procesami społecznymi i politycznymi zachodzącymi w Europie. Uczestnicy mogli poznać, w jaki sposób analizy i badania prowadzone przez Instytut wspierają debatę publiczną oraz pomagają lepiej rozumieć zmieniające się uwarunkowania współpracy międzynarodowej.

Dyskusja koncentrowała się na znaczeniu dialogu, budowania partnerstw oraz wzajemnego zrozumienia w okresie dynamicznych zmian politycznych i społecznych w Europie. Zwrócono uwagę na rolę samorządów i organizacji lokalnych w tworzeniu trwałych więzi ponad granicami państw, podkreślając, że współpraca międzynarodowa nie tylko wzmacnia odporność społeczności, ale także sprzyja wymianie doświadczeń, rozwojowi kompetencji i poszukiwaniu wspólnych odpowiedzi na współczesne wyzwania. Spotkanie pozwoliło uczestnikom lepiej zrozumieć historyczne i społeczne uwarunkowania relacji między Polską, Niemcami i Ukrainą oraz dostrzec, jak istotną rolę w budowaniu dobrosąsiedzkich relacji odgrywają inicjatywy realizowane na poziomie lokalnym i regionalnym.

Ostatnim punktem programu była wizyta w Stowarzyszeniu Społeczno-Kulturalnym „Polska-Ukraina”, które od lat wspiera integrację obywateli Ukrainy mieszkających w Polsce oraz rozwija inicjatywy służące dialogowi międzykulturowemu. Wiceprezes Ryszard Kupidura wraz ze współpracowniczkami, Iwoną Stasiak i Aleksandrą Kuźmicz przedstawił przykłady działań na rzecz integracji społecznej, aktywizacji mieszkańców oraz budowania współpracy pomiędzy organizacjami społecznymi i samorządami. Stowarzyszenie od 2008 r. organizuje w Poznaniu Festiwal Kultury „Ukraińska Wiosna”. To jedno z największych wydarzeń promujących kulturę ukraińską w Polsce, które poprzez koncerty, wystawy, spotkania literackie, projekcje filmowe, debaty i warsztaty tworzy przestrzeń do dialogu, wzajemnego poznawania się oraz budowania relacji między Polakami i Ukraińcami. Organizatorzy podkreślali, że festiwal jest nie tylko wydarzeniem kulturalnym, lecz także ważnym narzędziem integracji społecznej i budowania dobrosąsiedzkich relacji.

Wizyta studyjna była okazją nie tylko do poznania dobrych praktyk w zakresie współpracy międzynarodowej, ale także do nawiązania nowych kontaktów i wymiany doświadczeń pomiędzy przedstawicielami polskich i ukraińskich samorządów. Spotkania pokazały, że skuteczna współpraca międzynarodowa może być realizowana zarówno przez duże miasta i instytucje publiczne, jak i szkoły, organizacje społeczne czy lokalne instytucje kultury, stając się ważnym elementem rozwoju społeczności lokalnych.

W wizycie uczestniczyli przedstawiciele pięciu par miast:

Ciechanowiec - Horyńczowo (ukr. Горінчово)

Tczew - Nowooleksandriwka (ukr. Новоолeksandriwka)

Gmina Czempiń - Zińków (ukr. Зіньків)

Miasto Zgorzelec - Nowi Sanżary (ukr. Нові Санжари)

Miasto Garwolin - Zdołbuniw (ukr. Здолбунів)

Katarzyna Paczyńska, Alicja Stachowiak